ABS CBN Cebu

We are broadcasting from Central Visayas Broadcast Complex in Cebu North Road, Jagobiao, Mandaue City, Cebu, Philippines. Landline: 032-4221954. Fax: 032-4221952. Email: abscbn.cebu@gmail.com

Sunday, January 31, 2010

Arangkada of Leo Lastimosa for February 1, 2010

              Pilato si Gibo

 

       Wa kapugong ang Malakanyang pagdupa ni kanhi defense secretary Gilbert Teodoro.  Kinsa naapiki dihang nagdumili pagtubag kon iya bang gukdon si Pres. Arroyo, kon siya ang makabanos sa labing taas nga katungdanan sa nasud, atubangan sa mga pasangil sa kahiwian batok sa pamunoan.  Matod sa Malakanyang di angayng gawongan sa sunod nga presidente ang mga hukmanan.

       Nga nitakdo sa baruganan ni Teodoro.  Kinsa niinsistir sukad pa sa pagpahibawo sa iyang kandidatura pagka presidente nga di iyang gimbuhaton ang paggukod ni Arroyo.  O ni bisan kinsa nga gipasanginlan nga nanulis sa panudlanan sa katawhan.  Kay, nipasabot siya, iya ni sa mga hukmanan.

-o0o-

       Sayop si Teodoro ug ang Malakanyang.  Sama sa naandan.  Isip bar topnotcher, si Teodoro unta ang labing nahibawo nga ang mga hukmanan di mahimong maoy mopasiugda sa pagpanggukod nilang Arroyo ug sa ubang opisyal sa kagamhanan nga gipasanginlan og kahiwian.  Ang mga hukmanan di kalihok batok ni bisan kinsa—gawas lang kon may kaso nga ipasaka sa ilang sala.

       Nga maoy nag-unang gimbuhaton sa sunod nga presidente.  Kon tinuoray siyang nagtinguha pagpabarug og ligdong nga bag-ong pamunoan.  Di siya makapangugat nga mangampanya batok sa pangurakot apan mangiyugpos lang taliwa sa sibaw nga mga pasangil sa pangurakot—labi na kon ang hingtungdan maoy nakapatuboy niya sa Malakanyang.

-o0o-

       Utro sang palasyo.  Mao diay nga way dagko ug gamhanang alyado ni Arroyo nga nabilanggo.  Kay kutob ra diay sa yawyaw ang pasalig sa Malakanyang sa hiningusdan nga kampanya batok sa pagpangawkaw.  Kay niinsistir diay sa binuang nilang palusot nga ang mga hukmanan nay angayng manggukod sa mga badlungon.

       Apan nahibawo tang tanan nga di ni maoy nahitabo.  Gipuno ni Arroyo og iyang mga itoy ang mga hukmanan aron nga molingiw lang ang mga maghuhukom sa ilang mga pakauwaw.  Bisan ang Korte Suprema gustong hingpiton sa iyang mga tinudlo sa di pa mokanaog sa gahom.  Ang mga maghuhukom nga nipili pagbarug alang sa kaligdong, gibugalbugalan o gipanggukod gyod.

-o0o-

       Ang buhatan sa Ombudsman maoy nahimong simbolo sa kainutil sa kampanya batok sa mapahimuslanon nga mga opisyal sa pamunoang Arroyo.  Sukad sa paglingkod sa suod ni First Gentleman Mike Arroyo nga si Merceditas Gutierrez niadtong 2005, ang Ombudsman nikalit lang og katapolan ug kabanga.

       Gawas nga nitidlom pag-ayo ang gidaghanon sa mga kaso nga napasaka sa Sandiganbayan, kinabag-an sa mga kaso didto tugpa sa basurahan.  Maihap lang sa tudlo ang nakonbikto.  Ang uban boluntaryo pa gyong niangkon sa mga pasangil batok nila.  Ang mas masulub-on nga kamatuoran mao nga magpabilin si Gutierrez sa katungdanan bisan wa na si Arroyo sa gahom.  Mao diayng nangugat silang Teodoro ug Arroyo pagpasa sa responsibilidad sa mga hukmanan—kay itoy na mang Ombudsman, salig silang sipsip sang mga maghuhukom.  [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com

Saturday, January 30, 2010

Arangkada of Leo Lastimosa for January 31, 2010

                   Lusot ni Lapus

 

          Inay moangkon og kabahin sa responsibilidad sa makauuwaw nga pagtidlom sa kalidad sa edukasyon sa atong nasud, si Education Secretary Jesli Lapus nidangop hinuon sa kinaham nga lusot sa mga politiko—ang lipatlipat:

·       Matod ni Lapus karaan na ang mga numero nga gigamit sa Unicef (United Nations Children's Fund) pagtandi sa kahimtang sa edukasyon karon sa Pilipinas ngadto sa mas kabos nga mga nasud sa Africa;

·       Mas daghan na ang mga bata sa Pilipinas ang nagtungha karon kay sa nangaging katuigan; ug

·       Mas daghan na ang babaye nga mga tinun-an nga nagtungha karon sa Pilipinas, lahi sa nangaging katuigan nga gamay ra kaayo kon itandi sa lalaki nga mga tinun-an.

-o0o-

          Wa gyod maghisgot si Lapus sa mas undanon nga mga bahin sa pagtuon sa Unicef nga nakaaghat ni UN Secretary General Ban Ki-moon pag-ingon nga nagpabaya ang mga opisyal sa Pilipinas maong nitibugsok ang kalidad sa edukasyon nga masaaron na unta kaayo pipila ka tuig ang nilabay.  Sama pananglit sa kagamitoy ra sa tinuig nga gahin alang sa edukasyon, nga wa ra gani sa kumingking sa atong silingang mga nasud sa habagatan-silangang Asya.

          Wa magtagad si Lapus pagpasabot nganong hangtod karon kuwangan ang classrooms, mga lingkoranan, mga libro ug, labaw sa tanan, mga magtutudlo.  Siyaro sa tanang pangangkon sa ekonomikanhong kalamboan sa Malakanyang, wa gyod silang kahunahuna pagpalambo sa gahin sa edukasyon?

-o0o-

          Ang kakabos sa kalidad sa edukasyon sa Pilipinas ikatandi lang sa kakabos sa suholan ug mga benepisyo sa mga magtutudlo.  Ang gilaslasan-nang-daan-ug-nalangay-pa-gyod pag-ayo nilang Christmas bonus mao lay labing uwahing bulilyaso.  Di pa gyod ang labing takos nga mga magtutudlo ang madawat.  Kay hangtod karon napakyas si Lapus ug ang iyang amo sa pagbadlong sa kurakot nga mga opisyal sa Departamento sa Edukasyon (DepEd) nga padayong nangilkil sa kabos nga mga aplikante.

          Maong wa gyoy makabasol sa labing takos ug labing ligdong natong mga magtutudlo nga manimpad na lang nga mamahimong domestic helpers sa Hong Kong ug sa mas kuyawng mga nasud sa Tungatungang Sidlakan.

-o0o-

          Siyaro way nakahunghong ni Lapus nga ang pagdaghan sa mga tinun-an sa Pilipinas wa magpasabot sa paglambo sa edukasyon.  Mahimong kasarangan lang nga sangpotanan sa pagtubo sa populasyon.  Ang pagdaghan sa babayeng mga tinun-an di makatabon sa kabos nga kahimtang sa mga tulonghaan.

          Di hinuon ta mahibung nganong tulibagbag ning dako si Lapus.  Ang iyang pagduma sa DepEd wa itumong pagpalambo sa edukasyon kon dili sa iyang politikanhong ambisyon.  Maong mas daghan siyag gipahimong billboards kay sa blackboards.  Salamat na lang nga sa surveys pa lang daan sa mga senatoriables, gibasura na siyang daan sa mabuot nga katawhan, labi na sa mga ginikanan nga nakasaksi sa iyang pakauwaw sa katungdanan.  [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com

Friday, January 29, 2010

Arangkada of Leo Lastimosa for January 30, 2010

              Text ug PCOS

 

       May sukaranan ang mga botante, nga wa pa sukad masukad makagamit og computers, nga mahadlok nga di magkadimao ang ilang pag-apil sa labing unang automated nga piniliay sa Mayo 10 karong tuiga.  Kon si kanhi senador Ralph Recto niangkon nga maglisod lang gihapon paggamit sa iyang cellphone bisan pila na ka tuig nga nagpuyo sa iyang bolsa, sila pa kaha nga way bisan gamayng alamag unsay kalainan sa desktop, laptop ug netbook?

Unsa man intawoy ilang dag-anan anang PCOS (precinct count optical scan) machines?  Ug di lang taga bukirang barangay ang nanagana.  Bisan ang taga dakbayan, labi nang mga hamtong ug labing kabos nga mga molupyo, kurog sab sa automation.

-o0o-

       Kahinumdom lang hinuon ko sa niaging Halad sa Kapamilya, ang dakong piyesta sa libreng mga pangalagad, nga gipahigayon sa main campus sa University of San Carlos (USC) niadtong Nobyembre sa niaging tuig.  Usa sa gitanyag nga pangalagad sa USC College of Engineering mao ang libreng basic computer skills training.

       Mga hamtong ang kasagarang nagtungkawo sa personal computers sa classroom.  Bisan sa kamapailubon sa mga magtutudlo ug mga tinun-an nga nagbalikbalik pagtudlo ug pagpasabot, naabtan ang pipila og tulo ka takna una nakamao pag-abli og accounts sa Yahoo, Gmail, Hotmail, Facebook ug Friendster.  Di gyod tinuod sayon ang unang engkuwentro sa bag-ong mga teknolohiya.

-o0o-

       Apan modason ko sa Comelec ug Smartmatic-TIM.  Sa ilang pagsalikway sa kahadlok sa mga botante nga komplikado ra kaayo alang nila ang automation.  Kay sa ilang pagpakita unsaon paggamit ang PCOS, way kulba alang sa mga botante, bisan sa labing burong.

       Kay, lahi sa cellphones, di sila motuslok og bisan usa ka button sa makina.  Lahi sa ATMs (automated teller machines) sa mga bangko, di sila pangayoan og PIN o ni account number.  Ang bugtong hi-tech nga butang nga ilang himuon mao ra ang paghungit sa balota ngadto sa nagnganga nga gamayng baba sa makina.

-o0o-

       Sayon ra sab ang pag-shade sa mga itlog (oval) sa tungod sa mga ngan nga napilian.  Bisan di mapuno og taptap sa pentel pen (nga giandam nang daan sa mga magtutudlo nga nagduma sa mga presinto), o bisan molapas og diyutay basta di lang moabot sa tapad nga itlog, maihap na sa makina.

       Nitumaw hinuon nga usa sa labing dakong kahasol sa mga eksperimento sa Comelec ug Smartmatic-TIM dinhi sa Sugbo ug ubang bahin sa nasud mao ang wa dayon pagdawat sa PCOS sa mga balota.  Sa PCOS nga akong naggamit, kaduha ko nisuway.  Sa pipila ka PCOS sa Metro Manila, kalima gyod.  Nalipay ta nga ang automation mao nay mopuli sa Comelec nga gipasanginlan nga di kamaong moihap.  Kakuyaw kon ang ipuli mga makina nga di kamaong mobasa.  [30]  leo_lastimosa@ans-cbn.com

Thursday, January 28, 2010

Arangkada of Leo Lastimosa for January 29, 2010

              Bilib sa PCOS

 

       Tawga kong buta.  O taphaw.  O ilarunon.  O ulug-ulogan.  O tuo-tuohon.  O naghalhal.  O nagmika.  O nagdamgo.  O desperado lang nga magmatinud-anon na gyod ang umaabot nga lokal ug nasudnong piniliay sa Mayo 10 karong tuiga.

       Apan bilib ko sa PCOS (precinct count optical scan) machines nga maoy mobasa sa mga balota ug moihap sa atong mga boto sa giisip nga usa sa labing mahinungdanon nga piniliay sa atong panahon.  Bisan pa sa daghang mga pagsaway ug mas daghan nga mga panagana, salig ko sa katakos sa mga makina.  Pagpatigbabaw sa tinuorayng kabubut-on sa katawhan.  Nga gikahadlokan nga nalugpitan sa mano-mano nga mga piniliay sa niaging 103 na ka tuig.

-o0o-

       Gidad-an mi sa taga Smartmatic-TIM, ang kompaniya nga nakadaog sa subasta sa Comelec pagsuplay sa mga makina ug teknolohiya sa labing unang automated nga piniliay sa kasaysayan sa Pilipinas, og PCOS sa among sibyaanan gahapon.  Silang Gene Gregorio ug Miguel Avila ang niggiya namo unsaon pagbotar ubos sa bag-ong sistema.

       Duha ra ka gutlo ang akong gikinahanglan pagpili og presidente, bise presidente, 12 ka senador, party list group, kongresista, gobernador, bise gobernador, duha ka board members, mayor, bise mayor ug walo ka konsehal.  Ang PCOS wa ra abti og lima ka gutling (segundos) pagbasa sa akong balota ug tulo ka gutlo pagpatik sa ihap sa mga boto sa mga nanagan sa nagkalainlaing katungdanan.

-o0o-

       Bilib ko sa PCOS bisan sa napanid-an namo nga mosunod nga kakulian:

·        Giluwa sa makina ang balota sa una nakong paghungit, diha na dawata sa ikaduha nakong pagsuway;

·        Ang balota nga nalapsan sa tinta sa pentel pen kay naduot sa among kauban pagmarka ang mga itlog tungod sa mga ngan sa mga nanagan giluwa sab sa makina; ug

·        Kon masayop ang botante, di na niya makurhian ang sayop, di na sab siya hatagan og laing balota ug kon ilawog ang balota nga napatakaan og marka iluwa sab sa makina.

-o0o-

       Kinsa man tinuod ang di mobilib?  Labihang gamaya sa PCOS, mas dako lang og diyutay sa laptop, modawat lang sa mga balota nga gimarkahan alang sa nahimutangan nga presinto, moandar bisan brownout kay may baterya nga molungtad og 16 ka takna, ug makatino na kinsay nidaog sa lokal nga piniliay human sa duha ka takna ug sa nasudnong piniliay sud sa 36 ka takna.

       Apan ang PCOS di makabadlong sa terorismo.  O sa pagpamalit og boto.  Ang PCOS di makahulip sa makanunayon nga pagbantay ug pagpakabana sa mga botante.  Way mahimo kon magpabilin tang buta.  O taphaw.  O ilarunon.  O ulug-ulogan.  O tuo-tuohon.  O naghalhal.  O nagmika.  O nagdamgo.  O kutob ra sa pangindahay nga magmatinud-anon na gyod ang umaabot nga nasudnong piniliay.  [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com

Wednesday, January 27, 2010

Arangkada of Leo Lastimosa for January 28, 2010

            Paugat ni Villar 

 
    Haskang lisora sa kahimtang ron ni Senador Manny Villar.  Tungod lang sa pagpaugat sa pagdumili pag-atubang sa imbestigasyon sa Senado.  Gawas nga padayong gihamok sa mga pasangil nga iyang gilihayan sud sa daghang mga buwan, nadugangan og bag-ong mga kontrobersiya tungod sa iyang pagsuway paglusot sa orihinal nga bulilyaso:
  • Nidangop na sa pagbinastos ang iyang mga alyado sa Senado aron lang pagdupa sa wa niya pagtunga;
  • Gipasanginlan na hinuon siyang nisuway pagsuburno ni Senate President Juan Ponce Enrile ug ubang mga senador; ug
  • Nagahas na pagtandi sa iyang kaugalingon ni anhing senador Ninoy Aquino, nga iyang gipasanginlan nga nagdumili sab pag-atubang sa mga pasangil batok niya niadto.
            -o0o-
    Kon gitubag pa lang dayon ni Villar ang mga pasangil batok niya, hagbay ra untang nahilom ang kontrobersiya.  Gawas kon tinuoray gyong niggamit sa iyang katungdanan pagpasukip sa P200 milyones aron mapasimang ang C-5 road project ngadto sa luna sa iyang mga patigayon.  Bisan kapila pa siya mag-press conference, bisan pila pa ka milyon ka press releases ang luwatan, way makahulip sa obligasyon pag-atubang sa iyang kaubanang mga senador.
    May sukaranan ang kabalaka nga ang imbestigasyon pamolitikahon sa iyang mga kaatbang.  Apan ang pagduda sa kaligdong sa iyang mga kaatbang di igong sukaranan pag-isnab sa institusyon.  Di niya mapakauwawan ang Senado sa way pagsalikway sa iyang mga pangangkon sa kaisog sa nangaging mga imbestigasyon nga iyang gipasiugdahan.
            -o0o-
    Labaw nang di siya makapangangkon nga managsama silang Ninoy.  Bahala na kon ang kanhi abogado ni Ninoy, si Senador Joker Arroyo, ang nag-ulug-ulog niya.  Si Ninoy maisugong nisukol sa usa ka diktadura; si Villar nibahag ang ikog pag-atubang sa usa ka demokratikanhong institusyon.
    Mas makiangayon ang pagtandi ni Villar ngadtong Pres. Arroyo.  Kinsa niggamit sa tanang kahimanan sa kagamhanan paglikay sa mga imbestigasyon sa higanteng mga eskandalo nga gipasangil batok sa iyang pamunoan.  Lisod kumbinsihon ang katawhan nga lahi si Villar sa nangalisbo nga pangu nga gusto niyang pulihan.
            -o0o-
    Tinuod man o dili ang pasangil ni Enrile nga gisuwayan sila pagsuburno ni Villar, nilampos na si Villar paggusbat sa kaligdong sa Senado.  Nga usa ka bangis nga pagbudhi.  Sa institusyon nga iyang gipahimuslan pag-ayo pagpalambo sa iyang ambisyon pagkab-ot sa labing taas nga katungdanan sa nasud.
    Ang institusyon nga gihangad sa nasud ug sa katawhan niadto nga maoy bugtong iwag atol sa pag-ulbo sa mga eskandalo sa Hello Garci, fertilizer, NBN-ZTE ug daghan pang uban mao na karoy nahimong sumsoman sa mga bugalbugal.  Sama ra nga sa usa ka pamilok gikagiwan ang tanan sa ilang kabuot.  Nagtinulisokay, nag-insultohay ug naglinabayay og lapok.  Hinikalimtan ang mas dinaliang mga interes sa labing daghan.  Way nakada og buot.  Way mapili nilang tanan.  Labi na si Villar.  [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com

Tuesday, January 26, 2010

Arangkada of Leo Lastimosa for January 27, 2010

              Tibi sa bata

 

       Mas dugay kong nakamata kay sa naandan.  Nakahukom kong di motrabaho.  O napugos ko sa akong asawa sa di pagtrabaho.  Salamat sa akong yayay.  Maoy akong natukmaan ang tulo ka gagmayng bata.  Pulos laki.  Morag managsuon.  Ilang gibali ang gagmayng mga punoan sa ipil-ipil ug gihapnig ang mga binali sa daplin sa dan. 

Kadaghan na kong kakita sa ilang mga ginikanan nga naghimo ini.  Kinawat-kawat kay gidid-an man sila sa mga guwardiya sa subdivision.  Kausa nga naagian nakong hamtong nga laki nga namutol og ipil-ipil ginamit ang sundang, nipasabot siya, "Para ni sa kanding."  Apan, tungod ba kaha kay mas gihigpitan nang seguridad, una ning higayon nga nakakita ko nga mga bata ray gisugo.    

-o0o-

       Dihang nakahimo na sila og duha ka di kaayo dagkong tapok, gisuwayan sa duha ka maguwang pag-alsa.  Nagbaguod sila.  Dihang napas-an na, di silang katarung og lakaw kay natabonan ang ilang mga mata.  Gibutang nila pagbalik sa yuta ang mga ipil-ipil ug gihatagan og gamayng bahin ang ilang kinagamyan.

       Naagian sila among silingang magtiayon nga matag buntag gyong mag-ehersisyo pinaagi sa paglakaw.  Gilabyan lang sila.  Dihang nakatarung na og panlakaw, nasugatan nila sa gamayng agianan sa kakugnan ang duha ka panday nga nagtrabaho sa among silingan.  Nanghunong ang mga panday ug gipauna pagpa-agi ang mga bata.  Pag-abot sa pikas dan, nanghunong ang mga bata.  Gidugangan ang karga sa kinagamyan.  Nga nagdagan-dagan ra ganina apan nitibi na.

-o0o-

       Ang talan-awon nakapahinumdom nako dihang naabtan ko og uwan samtang nagbaktas pauli sa among bay usa niana ka sayong gabii pila na ka semana ang nilabay.  Naabtan nako sa waiting shed sa eskina Hilltop ang batan-ong magtiayon uban ang tulo nila ka gagmayng bata.

       Dugay nituang ang uwan.  Nagdali sila kay ngitngit na ug wa pay tawo sa ilang bay sa bukid.  Dihang may nilabay nga habal-habal, nakahukom ang amahan nga manakay na lang sila.  Apan ang amahan ug duha ra ka bata ang nakasakay.  Ang drayber nagpatong na sa tangke sa gasolina.

-o0o-

       Nahibilin ang kamaguwangan uban sa inahan.  Nisamot kakusog ang uwan.  Pagkataudtaod, may babayeng nagpayong nga kaila sa inahan.  Nagkasabot silang may paliton samtang nagpaabot og kasakyan.  Nanaka sila sa skywalk apan gipasaligan ang bata nga balikon dayon.

       Gisundan sa bata pagtan-aw ang iyang inahan hangtod nga nakakanaog sa pikas nga bahin sa dan ug gilamoy na sa kangitngit.  Nasangit ang iyang panan-aw sa dakong hulagway sa skywalk—ang mapahiyumon kaayong si Mayor Avelino Gungob sa Consolacion.  Gilingi niya ang ngitngit nga dan padung sa ila.  Layo gyod tingali kay wa pa man mahibalik ang habal-habal.  Ambot unsay nasud sa linghod niyang pangisip—gitandi ba kahang kamalipayon ni Gungob ug ang kapait sa iyang kahimtang—ang bata nitibi.  [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com

Monday, January 25, 2010

Arangkada of Leo Lastimosa for January 26, 2010

                   Saag sa dengue

 

          Ang makalilisang nga pagsaka sa mga kaso sa dengue dinhi sa ato, labi na sa Dakbayan sa Sugbo, angayng tubagon sa lokal nga mga opisyal.  Wa mabadlong ang mga kaso sa dengue nga nisangpot sa wa kinahanglana nga kamatayon sa mga bata ug ubang inosente nga mga biktima kay nasaag ang kampanya sa lokal nga kagamhanan:

·        Padayon gihapon nila nga gidasig ang fogging operations, search and destroy operations ug ubang mga paukyab; ug

·        Gidasig ang mga ginikanan sa pagda dayon sa ilang mga bata nga panghilantan ngadto sa Cebu City Medical Center ug health centers.

-o0o-

          Natabonan sa naghinobrang pagarpar sa lokal nga mga opisyal ang labing yano, labing batakan, labing barato ug labing epektibo nga kampanya batok sa dengue:  Ang pagpanlimpiyo sa palibot.  Ambot nganong bisan unsa na lang paukyab ang ilang gidangpan, apan wa gyod sila makapasiugda og matinud-anon ug malahutayon nga kampanya sa pagpanilhig, paghipos sa mga basura ug pagkuha sa tanang posibleng puy-an sa mga lamok nga nagda sa makamatay nga sakit.

          Hinaot nga di ni tungod kay way multi-milyones pesos nga komisyon nga makuha gikan sa pagdasig sa mga molupyo sa tanang kabaranggayan nga maghiusa sa pagpanilhig.  Hinaot nga di ni tungod kay gamay ra kaayong komisyon kon mamalit og mga silhig kay sa mga kemikal nga maoy kinaham nilang himan sa paukyab.

-o0o-

          Ang fogging di lagi magsilbi.  Kapila na baya balikbalika sa Department of Health (DOH) nga kon igo lang tang mamomba og kemikal, sayon ra alang sa mga lamok ang pagbalhin sa laing dapit, nga makapalapad hinuon sa hulga sa dengue, ug mamalik ra gihapon sa gibiyaang mga dapit kon wa nay fogging.

          Mao sab ang pagpamutang og lana sa mga kanal ug ubang nagpundo nga tubig.  Gawas nga makaguba sa kalikopan, taphaw rang kapuslanan kay ang mga lamok daghan mang kabalhinan kon way tinuoray nga pagpanlimpiyo sa tibuok palibot.  Makaiibog hinuon kaayong komisyon gikan sa lana ug kemikal.

-o0o-

          Ang labing dakong kadaot sa pagpaugat sa lokal nga mga opisyal sa sayop nilang kampanya batok sa dengue mao kini:  Magsalig na lang hinuon ang mga molupyo nga masumpo nang dengue sa lana ug kemikal, mangiyugpos na lang atubangan sa paukyab sa mga politiko, ug mora rang naglawog sa ilang mga bata ngadto sa makamatay nga sakit.

          Kon may nahibilin pang kabuot ang lokal nga mga opisyal, ug kaluoy ngadto sa umaabot pang mga biktima, hinaot undangon nang ilang binuang.  Kon ipada ang tanang panghilantan ngadto sa CCMC ug mga sentro, wa nay laing mahimo ang mga mananambal.  Ug kon magpaabot pa tang dunay hilantan, tungod sa kabangis karon sa bag-ong mga matang sa kagaw sa dengue, mahimong uwahi nang tanan.  [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com

Sunday, January 24, 2010

Arangkada of Leo Lastimosa for January 25, 2010

                   Us-os sa lana

 

          Ang maayong balita:  Nagsugod na pag-us-os ang presyo sa lana sa merkado sa kalibotan; ug segun sa mga eksperto sa industriya magpabilin nga ubos ang presyo sa lana tibuok tuig sa 2010.  Ang hinungdan?  Ang usbaw sa panginahanglan sa lana sa Tsina, India ug ubang nasud sa Asya, mapapas sa dakong pagtidlom sa konsumo sa Estados Unidos, kansang mga motorista padayong naggapos sa ekonomikanhong krisis.

          Ang di maayong balita:  Ang us-os sa presyo sa lana sa merkado sa kalibotan di mosangpot sa mas ubos nga presyo sa lana.  Ang hinungdan?  Segun sa samang mga eksperto, ang mga kompaniya sa lana mamawi sa alkanse sa ilang ginansiya sa niaging mga buwan.

-o0o-

          Sa ato pa, di tang kapaabot dinhi sa Pilipinas nga makatilaw sa pag-us-os sa presyo sa lana sa merkado sa kalibotan.  Sama sa naandan, maglaway lang ta bisan kon ang matag baril sa krudo tag-$78 na lang ug padayon pang nitidlom.  Kay atong mga kompaniya sa lana nabantog nga luya kaayo kon us-os na sa presyo ang hisgutan, sukwahi sa ilang kaabtik pagpausbaw dayon sa bisan unsang timaan sa pagsaka sa presyo sa merkado sa kalibotan.

          Ang bugtong konsuylo nato dinhi nga di na ta bunalan sa mga kompaniya sa lana og makalilisang nga usbaw sa presyo karong tuiga.  Ug hinaot nga di na sab ta lubat-lubatan sa dakong saka sa plitehan sa mga sakyanang pamasahero.

-o0o-

          Ato na lang edukahon ang atong kaugalingon mahitungod sa kahimtang sa industriya sa lana.  Mao ra ni atong bugtong dag-anan nga di na ta isud sa bolsa sa mga kompaniya sa lana.  Kay di na tang kapaabot sa kagamhanan nga manalipod sa atong mga interes.

          Naklaro na hain kapusta ang kagamhanan ni Pres. Arroyo.  Dihang gimandoan sa hukmanan pag-abli sa mga libro sa mga kompaniya sa lana, ang Malakanyang nidupa sa higanteng mga kompaniya sa lana.  Ug dihang nihulga ang Bureau of Customs pagpaningil sa dakong utang sa Pilipinas Shell, ang Malakanyang didto nangabogar sa pikas.

-o0o-

          Hinaot nga ang modaog pagka presidente karong Mayo motinuod gyod pagsubli sa oil deregulation law.  Ang balaod nga gitumong unta pagpalambo sa kumpetinsiya tali sa mga kompaniya sa lana nahimo na man hinuong kahimanan sa way kinutoban nga pagpaburot sa ilang ginansiya.

          Usa sa mga probisyon sa balaod nagdili sa mga kompaniya sa lana nga magsultianay mahitungod sa ilang presyo.  Nga klarong gilapas nila sukad pa niadto.  Di na magkinahanglan og imbestigasyon sa Kongreso pagmatuod sa ilang panagkonsabo.  Ang managsama nilang usbaw nga P1.25 matag litro, o us-os nga P0.25 matag litro, sa samang adlaw, magligas lang og pipila ka takna, maoy labing bantang nga ebidensiya.  Apan ang kagamhanan, nakatag-an mo, nipili sa paglingiw.  [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com

Saturday, January 23, 2010

Arangkada of Leo Lastimosa for January 24, 2010

                        Cerge ug Mao

 

            Usa sa mga kawsa ni anhing Cerge Remonde isip magsisibya, kapid-an na ka katuigan ang nilabay, mao ang pagbatok sa komunismo.  Gawas sa iyang inadlaw nga mga komentaryo nga nagsaway sa ideyolohiya sa DYLA, nagtukod siya sa People's Alliance Against Communism (PAAC).  Nga nahimong labing aktibong kaabag sa militar ug kapolisan pagdaog pagbalik sa kasingkasing ug hunahuna sa katawhan nga nadani sa mga komunista.

            Bisan kaming batan-ong mga sakop sa "A Team" gipaapil sa kawsa.  Gipada ko niya sa mga lalawigan sa Mindanao nga gihugpaan sa mga rebelde aron modiskurso sa rallies batok komunismo.  Pipila sa among kaubanan naghupot og armas human pasidan-i nga mahimong ig-on mi sa Sparrow Units sa NPA.

-o0o-

            Kay aktibista man ko sa tinun-an pa sa USJ-R, kanunay ko niyang gisungog.  Gihulagway ko niya nga maoy labing takos nga makabutyag sa mga pangabuso ug pangilad sa mga rebeldeng komunista.  Giawhag pa gani ko niya pagtug-an sa among kaubanan sa mga linya sa propaganda sa mga komunista aron mahimoan og labing maayong tubag.

            Wa kong kabantay nga lain na og tinan-awan ang ubang mga aktibista.  Kay ang bisan unsang nihit nga mga takna nga nahibilin human sa among pagpanghipos og mga balita ug pagtunglo sa komunismo gigahin pagtudlo unsaon pagpanalipod ang among kaugalingon atubangan sa nag-usbaw nga pagpamatay sa mga anti-komunista.

-o0o-

            Hangtod nga nibiya ko sa DYLA ug nakakita na si Remonde og laing mga kawsa.  Dihang siya nay tagduma sa Presidential Management Staff (PMS), gisultihan ko niya nga inanay nang nausab ang iyang pagtan-aw sa ideyolohiya nga iyang gikasilagan.  Matod niya inanay na siyang niggakos sa mga panglantaw nga iyang gisalikway niadto.

            Maong wa ko mahibung nganong apil sa labing una nga nipadayag og kasubo sa kamatayon ni Remonde mao si Kongresista Satur Ocampo ug ubang kadagkoan sa walhong mga pundok.  Kinsa nihulagway nang Remonde nga, bisan sa daghan nilang nangagi nga mga panagsungi, usa ka matinud-anong alagad sa kagamhanan.

-o0o-

            Ambot nahibaw-an ba nilang Ocampo ug kaubanan nga usa sa nabantog nga paagi sa pakiggubat sa mga rebeldeng komunista maoy gigamit ni Remonde sa pagsakmit sa labing dako niyang kadaogan sa wa pa makalingkod sa Malakanyang—ang pagbungkag sa monopoliya sa higanteng networks sa kaulohan sa liderato sa Kapisanan ng mga Brodkaster ng Pilipinas (KBP).

            Mapailubon ang pakigbisog ni Remonde pag-angkon sa di-na-malabwang unom ka sunudsunod nga tuig isip nasudnong presidente sa KBP.  Nilibot siya sa nasud ug gikumbinser ang gagmayng networks nga angay silang maghiusa.  Si Remonde ang gituboy dihang nakaplagan sa promdi nga mga magsisibya ang ilang hiniusang tingog.  Way kalainan giunsa pagdaog ni Mao Tse Tung sa Tsina—nagbawudbawod nga paglihok sa kalungsoran paglibot ug pagsakmit sa dagkong dakbayan.  [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com

Friday, January 22, 2010

Arangkada of Leo Lastimosa for January 23, 2010

                        Maapsan pa ba?

 

            Ang labing makapaalarma alang sa mga kaatbang ni Senador Noynoy Aquino mao ang pagpabilin sa iyang rating sa 45%.  Bisan sa pagsulbong sa ratings ni Senador Manny Villar ug karong bag-o sa ratings ni kanhi presidente Joseph Estrada, wa maibani ang base ni Aquino.  Ang iya rang mga kaatbang maoy nagkinawatay apan wa gyod matandog ang iyang boto.

            Ang sunudsunod nga surveys nga gigastohan sa kampo ni Villar nagmatuod di lang sa kadako sa iyang puntil.  Kon dili sa iyang determinadong paningkamot pagpangita og paagi nga maapsan niya si Aquino.  Nakalipay ni Villa rang pag-us-os sa ratings ni Aquino gikan sa 65% niadtong Oktubre ngadto sa 51% sa Nobyembre hangtod sa 45% sa Disyembre.

                        -o0o-

            Sa labing menos tulo ka nasudnong surveys sa Disyembre, wa na mokanaog ang ratings ni Aquino.  Ang pagtidlom ini ngadto sa 44% sa usa ka survey gibasol sa margin of error nga 2%.  Ang kampo ni Villar mismo nangita na og laing mga tinubdan sa dugang mga boto.

            Di makadasig ang mga numero nga ilang nakit-an.  Sa survey sa SWS dayong tapos sa Disyembre sa niaging tuig, di motubo ang ratings ni Villar kon moatras sa iyang kandidatura si kanhi defense secretary Gilberto Teodoro.  Nakaplagan sab nila nga kon di mohinayon pagdagan si Estrada, ang masang mga botante mopaluyo ni Aquino, di ni Villar.

                        -o0o-

            Ang gilaoman sa kampo ni Villar mao nga ang surveys karong Enero mohatag og mas makapadasig nga hulagway.  Lima na ka buwan human sa kamatayon ni kanhi presidente Cory Aquino, busa di na ingon ana kalab-as ang kahinugon ug pagbangotan sa katawhan nga niisip ni Aquino nga labing mahinungdanong kabilin sa iyang mga ginikanan.

            May pasidaan hinuon si kanhi senador Ralph Recto sa iyang suod nga higala:  Inigsugod sa campaign period sunod buwan, di nang kapatuyang si Villar sa gidaghanon sa iyang TV ug radio ads; ug may kahigayonan na pag-apas silang Aquino ug ubang kandidato nga di sama kaadunahan og pundo.

                        -o0o-

            May sukaranan ang pangagpas nga kon magpabilin sa 45% ang ratings ni Aquino inig sugod na sa 90 ka adlaw nga campaign period, human na ang piniliay.  Mas taas pa ang iyang ratings kay sa kang Estrada niadtong kinapungkayan sa iyang popularidad sa 1998.

            Ang ka way makinarya ni Aquino nakapatumaw sa pagduda mahimo bang aktuwal nga mga boto ang pagpaluyo sa iyang mga dumadapig.  Wa say klarong makinarya si Estrada sa iyang pagdagan.  Apan ang kataas sa iyang ratings maoy nakapalisod sa bisan unsang pagsuway pagtikas sa piniliay.  Nga maoy pasidaan sa beteranong mayor sa Negros Oriental:  Mobotar ang katawhan ni Aquino bisan unsay sulti sa ilang gihangad nga mga mayor, mga kongresista ug mga gobernador.  [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com

Thursday, January 21, 2010

Arangkada of Leo Lastimosa for January 22, 2010

                        Bayaning gitalikdan

 

            Kaluoy sa Pinay nga nagtrabaho isip tiglimpiyo sa usa ka klinika sa Saudi Arabia:  Gilugos sa iyang kauban sa trabaho, gibilanggo dihang nakaplagan nga nagsabak, nakuhaan sa iyang gisabak tungod sa pait nga kahimtang sa bilanggoan ug lapdosan pa gyod og 100 ka higayon kon makagawas na.

            Ang pait niyang kahimtang nahiagoman human nakalingkawas sa  nahauna nga kontrata sa panrabaho sa Dubai.  Diin gidaugdaog siya sa employer nga wa magtagad pagpakaon niya.  Gipakaingon niya nga makadawat og mas makiangayon nga pagtagad gikan sa bag-o niyang gitrabahoan sa silingang nasud sa Tungatungang Sidlakan.  Apan mas pait pa man diay hinuong kalbaryo ang nagpaabot niya.

                        -o0o-

            Tungod sa padayon niyang pagkabilanggo sa Saudi, ang OFW wa nay suholan.  Nga mao ray gisaligan sa tulo niya ka gagmayng mga bata nga nahibilin dinhi sa Pilipinas.  Nahunong sa pag-eskuyla ang duha sa tulo niya ka anak nga nagpangedaron og 15 ug 14.  Ang kamanghoran 5 anyos pa.

            Ang mga bata way kasayuran kanus-a makalingkawas ang ilang inahan gikan sa Saudi ug mahibalik sa Pilipinas.  Labaw na nga wa silay kasayuran unsay kaugmaon nga nagpaabot nila karon nga wa nay panginabuhi ang ilang inahan.  Ang kalinghod sa ilang panuigon wa makapanalipod nila gikan sa sangpotanan sa kapakyas sa kagamhanan pagmugna og tarung nga kahigayonan nga trabaho alang sa ilang inahan dinhi sa ilang kaugalingong nataran.

                        -o0o-

            Wa igkita sa bisan asang bahin sa panaugdaog nga nahiagoman sa OFW ang kagamhanan.  Way buhatan nga nakapugos sa unang employer sa Dubai paghatag sa tukma niyang suholan ug mga benepisyo, way buhatan nga nakahatag og kaisog sa OFW pagreklamo nga gilugos siya; way buhatan nga nakapasabot sa Saudi nga mas makiangayon ang pagsilot sa nanglugos kay sa biktima; ug way buhatan nga nakalukat niya gikan sa bilanggoan sa wa pa unta makuha ang iyang gisabak.

            Kini bisan kon ang OFW niagi sa tanang legal nga proseso sa POEA ug nakabayad sa OWWA.  Inutil ang POEA pagpatuman sa kontrata sa panrabaho.  Labawng way nahimo ang OWWA pagpanalipod sa labing batakan niyang katungod.

                        -o0o-

            Ang OFWs nakapada og hangtod $17 bilyones matag tuig.  Ang ilang dollar remittances maoy nakasagang sa labing bangis nga epekto sa kalibotanong krisis.  Mga ekonomista nagkauyon nga kon mohunong ang OFWs pagpada og dolyar sa ilang mga kapamilya, hingpit nga mahugno ang nasudnong ekonomiya.

            Tungod sa dako nilang tampo, gipasidunggan sa kagamhanan ang OFWs nga bag-ong mga bayani.  Kinasingkasing gyod tingali ang pag-ila kay wa man magtagad ang kagamhanan pagpanalipod sa OFWs gikan sa mga panamastamas sa langyawng kanasuran nga ilang gitrabahoan.  Matinud-anon gyod tingali ang pasidungog kay bisan ang Comelec nisalikway man sa pagsuway sa OFWs pagsalmot sa party-list elections, iyawat na lang unta nga may makada sa ilang tingog sa Kongreso.  [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com

Wednesday, January 20, 2010

Arangkada of Leo Lastimosa for January 21, 2010

                        Duguong Sabado

 

            Atubangan sa dakong kanihit sa suplay sa dugo sa Sugbo ug kasilinganang mga lalawigan, ang Kapamilya Blood Donation Campaign, nga gipahigayon matag tulo ka buwan sa nangaging katuigan, himuon nang matag buwan karong tuiga.  Gipanghinaot nga mas daghan pa ang makumbinser paghatag sa gasa sa kinabuhi.  Ug wa nay mangamatay dinhi sa Sugbo ug Central Visayas tungod sa kanihit sa dugo.

            Ang Kapamilya Blood Donation Campaign karong buwana, ang una karong tuiga, ipahigayon tibuok adlaw karong Sabado sa Robinson's sa Fuente Osmena sa uptown area sa Dakbayan sa Sugbo.  Ang moduma sa kalihokan—gikan sa pagpangolekta ngadto sa screening sa dugo—mao ang Regional Blood Coordinating Council (RBCC).

                        -o0o-

            Magpadayon hinuon ang dinungan ug mas dako nga Blood Donation Campaign matag tulo ka buwan—nga mao ang gintang sa luwas nga paghatag og dugo ni bisan kinsang himsog nga blood donors.  Dunganon lang gihapon pagpahigayon sa nagkalainlaing shopping malls uban sa naandan namong mga katimbang, ang Regional Blood Council (RBC) sa Department of Health, Philippine National Red Cross (PNRC), Cebu City Medical Center (CCMC) ug RBCC.

            Ang sunod nga dinungan nga blood donation himuon karong Pebrero 6, usa ka semana sa di pa ang Valentine's Day.  Gidapit ang tanang mga suki nga blood donors sa di lang pagtultol paghatag og dugo matag tulo ka buwan kon dili sa pagkumbinser sab sa ilang mga kapamilya ug mga higala sa di sab pagmakuli paghatag sa gasa sa kinabuhi.

                        -o0o-

            Ang Blood Donation Campaign karong Sabado isibya nga buhi sa sinemanang tulomanon nga "Halad sa Kinabuhi" sa ABS-CBN Channel 3.  Tukion atol sa tulomanon ang kamahinungdanon sa dugo pagluwas sa mga biktima sa katalagman ug mga balatian.  Kay wa na may gitugotan nga blood banks, ang boluntaryong donasyon sa dugo ra gyod ang bugtong dag-anan.

            Tukion sab ang nag-unang mga hinungdan ug mga paagi pag-iban kon di man sa hingpit nga paglikay sa atake sa kasingkasing ug ubang susama nga mga sakit.

                        -o0o-

            Tungod sa kamatayon ni Press Secretary Cerge Remonde, daghang mga magsisibya nikumpisal nga nihunong na sila pagkaon og baboy.  Naglaraw na sab ang pipila pagbiya sa inom ug pagpanigarilyo.  May mga nangahagad na sab nako nga makigpanlakaw o mag-jogging gyod sa weekends.

            Ang high blood pressure usa ka mabudhion nga sakit.  Motakboy ni di lang sa mga hamtong kon dili apil na sa mga batan-on nga bisyuso.  Mahimong way mabatyagan nga bisan unsang timaan ang pasyente.  Mao nga wa lay himuon ni usbon sa ilang pataka nga pagkaon, labi na sa tambok ug parat, way hunong nga inom ug way klarong pagkatug ug ehersisyo.  Hangtod nga uwahi na ang tanan.  [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com

Tuesday, January 19, 2010

Arangkada of Leo Lastimosa for January 20, 2010

                        Si Mr. Remonde

 

Wa ko makugang pagkakita ni Press Secretary Cerge Remonde kadlawong dako niadtong Sabado sa galleon nga sakyan sa imahen ni Sr. Sto. Nino sa Ouano Wharf sa Mandaue. Kay nabatasan na man niya sa daghang katuigan ang pag-uban sa fluvial procession sa bisperas sa Piyesta Senyor.

Ang nakapakugang nako maong kadaghan niya og sugilanon mahitungod sa mga butang nga di namo kasagarang hisgutan.  Wa ko mabag-ohi sa iyang katabian.  Apan ang naandang panungog sa akong mga pagsaway ni Pres.  Arroyo, nga maoy kasagaran niyang ihangop sa tagsaong mga higayon nga magkita mi, gihulipan sa iyang maikagon nga pagpakita sa iyang nakuhang mga hulagway ug sa iyang kamapasalamaton ni Sr. Sto. Nino.

-o0o-

            Gipakita ko niya sa mga hulagway sa iyang buhatan sa Malakanyang kay, niya pa, ako na lay wa makaadto, sa iyang lamesa, sa mga sakop sa media ug iyang mga kawani nga nag-line dance ug sa imahen sa Sto. Nino.  Nga maoy gigamit sa "Hubo" niadtong 2001 ug gipabawon sa kaparian sa Basilica dihang gitudlo na siyang Pres. Arroyo sa Malakanyang sa samang tuig.

            Samtang nagsakay sa galleon sa fluvial procession niadtong 2001, nabatyagan niya nga hingpit nga mausab ang iyang kinabuhi.  Wa kong kahibawo unsay nabatyagan sa iyang kataposang fluvial procession.  Kay wa na mi magkasulti pag-usab.

-o0o-

            Sunod ming nagkita pagka ugma, Dominggo.  Naabtan nako siyang nagtungtong sa grand stage sa Cebu City Sports Center duol sa pari sa dayong tapos sa misa.  Naghangad siya sa uwanon ug naglugitom nga kalangitan dugayng higayon.  Pagtak-op sa misa, dihang kalit nga nihunong ang uwan ug nihayag ang palibot, gigakos niyang pari, dayon silang Margot ug Miguel Osmena.

            Gikan sa entablado, niagi siya sa among booth sa DYAB Abante Bisaya.  Hinay ang iyang lakaw apan wa mohunong.  Igo lang niwarawara.  Wa gyod ko magdahom nga mao na toy kataposan nakong pagkakita niya.

-o0o-

            Dayon nakong kawas sa galleon niadtong Sabado, akong nabatyagan nga daghan pa siya og igsusulti.  Apan taliabot nang imahen, molawig na sila ug nangandam na mi sa among live coverage.  Nakahigayon pa hinuon siya pagsukmat nako, "Nganong wa man ko nimo i-friend sa Facebook, Dong."  Ako siyang giingnan nga niabot na ko sa limit nga 5,000.  Yano ang iyang sulbad, "I-unfriend nang uban."

            Kataposan niyang abli sa Facebook niadtong Lunes sa gabii, nahibaw-an tingaling Mr. Remonde nga wa pa nako siya i-friend.  Kay wa gyod kong kahigayon pag-adto sa akong account.  Masaligon hinuon kong nakasabot siya.  Sama sa iyang pagsabot sa mga higayon nga nagduda ko sa kalunsay sa iyang katuyoan.  Ang kalunsay sa kasingkasing nga nihatag nakog kahigayonan pagpanginabuhi sa radyo makasabot.  Nga ang Facebook di makababag sa among panaghigalaay.  Ni makapapas sa akong way kinutobang pasalamat. [30]  leo_lastimosa@abs-cbn.com